twitter facebook rss comicdom press comicdom con athens comicdom awards

Featured Reviews Columns Webcomics Comments

TOP 100 OF THE 00s: 2. BLACK HOLE
comment 11 Comments Written by on December 30th, 2009 – 09:11

Writer/Artist: Charles Burns
Kitchen Sink Press,
Fantagraphics, Pantheon Books

Ξεκινώ, παίρνοντας ως δεδομένο πως ο Burns με το BLACK HOLE, έπαιξε, με απαράμιλλη μαεστρία, τα μπλουζ του υπογάστριου. Για την ακρίβεια, καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο, τη δεκαετία που πέρασε. Η ανάμικτη αίσθηση σεξουαλικού ερεθισμού και αποστροφής, που προκαλεί η ανάγνωση του BLACK HOLE (και χτυπά έντονα και κυριολεκτικά, εκεί ακριβώς που νιώθει κανείς μορφές συγκίνησης, στο προαναθερθέν μέρος του σώματος) είναι μια συνήθης αντίδραση από κοινό και κριτικούς και αποτελεί όντως κλειδί, όχι τόσο για την αποκωδικοποίηση, όσο για την απόλαυση του έργου.

Με αυτή του τη δουλειά, λοιπόν, τοποθετείται με άνεση σε ένα μεγαλύτερο ψηφιδωτό, που συνθέτουν δημιουργοί με παρόμοιες θεματικές και ανησυχίες. Ξεκινώντας από τον σκοτεινό ονειρόκοσμο του Winsor ΜcKay (με τους έντονους φροϋδικούς συμβολισμούς και τη διαρκή αίσθηση οτι κάτι βίαιο ελοχεύει ανάμεσα σε σύννεφα και κολοσσιαία πόδια κρεβατιού, στις σελίδες του LITTLE NEMO), συνεχίζοντας στους καλλιτέχνες που μεγαλούργησαν στην EC Comics τη δεκαετία του ’50 (και συγκεκριμένα, εδώ, τον Basil Wolverton, με την τόσο αναζωογονητικά χρήση του γκροτέσκου στα πρόσωπα και σώματα που κοσμούσαν τις σελίδες του MAD, καθώς φυσικά και τον προπάτορα των underground comix, Harvey Kurtzman, με τη συγκινησιακή απεικόνιση του σώματος, είτε σε χιομοριστικό είτε σε δραματικό πλαίσιο) και σταματώντας, προσωρινά, στα τέλη της δεκαετίας του ’60, εστιάζοντας στη δουλειά των Robert Crumb (με τον αχαλίνωτο συνδυασμό σεξουαλικών φαντασιώσεων, κατ’ ευθείαν από το υποσυνειδητό του και τις σχεδόν πειθαρχημένες μέσα στην έξαλλη ροή τους, αδρές γραμμές του σχεδίου του), S. Clay Wilson (με τον Pollockικά φρενήρη τρόπο απεικόνισης οργιών σεξ και βίας, μέσω υπολογισμένων αδειασμάτων μελανιού σε παρθένες σελίδες), Rory Hayes (τον πιο ανεπιτήδευτα αγνό εκφραστή ενός εκ των βασικών χαρακτηριστικών των undergrounds, δηλαδή της αποτύπωσης των προαναθερθέντων βίαιων εξάρσεων του υποσυνειδήτου στο χαρτί) και Art Spiegelman (πατριάρχη του κινήματος και εκ των πρώτων που εξέφρασε, εν μέρει, την επιθυμία απόσχισης του μέσου των comix από την εφήμερη, low-brow, ταμπέλα τους και την εισαγωγή τους σε αναζητήσεις άλλων σφαιρών αναγνώρισης και το έπραξε μέσω πειραματισμών με το panel και page layout, σε ιστορίες όπως το “Malpractice Suite” και το “Ace Hole, Midget Detective”, όπου και πάλι ο αισθησιασμός, σήμα κατατεθέν των undergrounds, είναι παρών, απλώς οι δημιουργικοί οργασμοί είναι πιο “ελεγχόμενοι”), καλύπτουμε ένα μεγάλο μέρος του φάσματος που έδωσε τη δυνατότητα (συνειδητά, ως επιρροή, και ασυνείδητα, ως γενικότερο, διαρκώς εξελισσόμενο πλαίσιο) στον (γεννηθέντα το 1955) Charles Burns, να εξελίξει οργανικά το δικό του magnum opus.

Η επιρροή του Burns που δεν είναι και τόσο εμφανής στη δουλειά του, είναι αυτή του Herge. Σε συνέντευξή του στο περιοδικό BELIEVER (των εκδόσεων McSweeney’s, στο οποίο ο Burns τελεί χρέη μόνιμου illustrator), ο Burns περιγράφει πως προτού έρθει σε επαφή με reprints του MAD (και συγκεκριμένα, τις ιστορίες του Kurtzman), που δανειζόταν από την τοπική βιβλιοθήκη, καθώς και με τα undergrounds, που, τρόπον τινά, τον έσωσαν από την έλλειψη ενδιαφέροντος στο μέσο των comics, αυτό που τον εισήγαγε, αρχικά, στον κόσμο τους, ήταν το TINTIN (το επόμενο έργο του, μάλιστα, θα αποτελεί εγχρωμο κράμα του κόσμου του Tintin, με την αισθητική του William Burroughs και το punk – ένας από τους χαρακτήρες, δε, διόλου subtly, θα ονομάζεται Nitnit). Στο BLACK HOLE, μπορεί να δει κανείς, κατα κάποιον τρόπο, τη μεγέθυνση και εμβάθυνση στοιχείων της σχολής της “καθαρής  γραμμής”, καθώς τα πρόσωπα και τα σώματα είναι ξεκάθαρα σχηματισμένα, αμώμως σχεδόν θελκτικά και υπνωτιστικά όμορφα, ενώ παράλληλα και με ρευστό τρόπο, γκροτέσκα. Χωρίς να μοιάζει με τον Gary Panter και τον Jason Lutes, επί παραδείγματι, οι οποίοι στα JIMBO και JAR OF FOOLS, αντίστοιχα, επιστρατεύουν παραμορφωμένες οπτικές της καθαρής γραμμής (ειδικά η trademark ratty line του Panter, έχει δημιουργήσει την δική της, σαφέστερα μικρότερη, σχολη) o Βurns δημιουργεί σελίδες σαν ασπρόμαυρους black light πίνακες, ενισχύοντας την καθαρότητα της γραμμής. Η έλξη που σου ασκεί η κάθε σελίδα στην ολότητα της, σχεδόν απορροφά κάθε φως στο χώρο, με τα άσπρα σημεία που απομένουν, όταν υποχωρούν οι έντονες σκιάσεις, να αποτελούν αυτόνομη εστία φωτός. Στιλιστικά, ο Burns (με πτυχίο στην τυπογραφία) είναι αψεγάδιαστος. Οι φιγούρες που σχεδόν χαράσσει με αδρές πινελιές και γραμμές, σχηματίζουν σώματα, πρόσωπα και φιγούρες, που αποτυπώνονται σαν απαστράπτοντα κονδυλώματα στον υμένα του συλλογικού ασυνειδήτου.

Τα σύμβολα που χρησιμοποιεί, δε, είναι επαναλαμβανόμενα σε τέτοιο βαθμό, που μπορούν να απλουστευθούν και να κωδικοποιηθούν, ώστε να λειτουργούν σαν γλώσσα επικοινωνίας (με τον ίδιο τρόπο που ο Gene Kannenberg περιγράφει τον κώδικα εικόνων στα comics του Chris Ware): To συνονθύλευμα σκουπιδιών, ξύλων και σάρκας, που έχει αποβάλλει η Chris, στοιχεία που συναντώνται τόσο μέσα στις σελίδες του comic, όσο και στα εσώφυλλα, οι γυρινοειδείς αποφύσεις/παραμορφώσεις, τα τσιγάρα με πλοκαμοειδείς προεκτάσεις, οι παντός φύσεως οπές και το ίδιο το δάσος/planet xeno, εκτός από φροϋδικά σύμβολα (φαλλικής, συνήθως, φύσεως), γίνονται και χαρακτήρες, αλλά και μέρη του κώδικα. Στηρίζουν και την sequential φύση του comic, αλλά, παράλληλα, βοηθούν στο να βιωθεί ολιστικά η κάθε σελίδα. Τα panels καταλύονται, είτε με σπειροειδή τρόπο (όπως στην απεικόνιση της πρώτης δίνης/μάυρης τρύπας, στο πρώτο τεύχος), είτε απλά επειδή όλο το comic μπορεί να βιωθεί ως μία επιφάνεια, που εκπέμπει το ίδιο μήνυμα στον ίδιο τόνο. Ένα μικρό μυστικό, πάντως, αποκαλύπτεται από τον Βurns, σε σχέση με το φορτωμένο με σύμβολα στοιχείο της δουλειάς του: βασική επιρροή για το BLACK HOLE είναι η ιστορία “Big, Two-Hearted River” του Hemingway, από την οποία χρησιμοποίησε αυτούσιες κάποιες γραμμές και εμπνεύστηκε, εν μέρει, το θέμα της κατάδυσης σε κάτι τόσο εξαγνιστικό όπως ο ωκεανός (σκηνή με την Chris κοντά στο τέλος του BLACK HOLE). Aξίζει να την αναζητήσετε.

Προφανώς, μου είναι δύσκολο να εκφραστώ για το συγκεκριμένο έργο χωρίς να καταφύγω σε ψευδοακαδημαϊκό προσωπείο. Ούτε η εγκατάσταση ιστορικού πλαισίου, ή η αφηρημένη παράθεση λειτουργιών της σελίδας, αλλά ούτε και η mantrοειδής επανάληψη της λέξης visceral (από κριτικούς, αναγνώστες, ακόμη και τον ίδιο τον Βurns) μπορεί να σε προετοιμάσει για τον οργανικά απτό αντίκτυπο που μπορεί να έχει επάνω σου ο χαρακτήρας της Eliza, φερ’ ειπείν (και το κούνημα της ουράς της), όπως την αποτυπώνει σε χαρτί, αμφιβληστροειδή και συνείδηση, ο Burns. Δεν είναι, πάντως, η pinup θέλξη των γυναικείων χαρακτήρων, ή η pre-slacker γοητεία των αντίστοιχων ανδρικών, αυτό που σε κάνει να αισθάνεσαι τέτοια οικειότητα με το BLACK HOLE, καθως κάτι αναμοχλεύει τις αποθηκευμένες (ή ενεργές) αναμνήσεις σου από την εφηβεία και τη μετεφηβεία. Σίγουρα δεν κρύβεται η ουσία του comic μόνο στο τσιτάτο του Burns που ακολουθεί αυτό το κείμενο (ελαφρώς παραλλαγμένο, το pitch/tagline στην Paramount για το BLACK HOLE ως σενάριο ταινίας). Αποτελεί βίωμα και ως εκ τούτου, είναι ανεκτίμητο πέρα από περιγραφές.

(Βασίλης Σάκκος)

Το σχόλιο του Charles Burns για την παρουσία του comic του στη δεκάδα του Top 100:
“Adolescence is a disease; some survive it and others aren’t so lucky.”

 

 

 

 

 

About The Author:

Από τον Οκτώβριο του 2004, μέχρι τον Οκτώβριο του 2008, η ιστοσελίδα Comicdom.gr φιλοξένησε καθημερινές ειδήσεις, reviews, παρουσιάσεις, extras, στήλες άποψης και συνεντεύξεις, από τον χώρο των comics. Με τη μετατροπή του Comicdom.gr σε blog, οι επισκέπτες του μπορούν πλέον να αφήσουν τα σχόλιά τους για όσα γράφονται, συμμετέχοντας στο διασκεδαστικό παιχνίδι της ανταλλαγής απόψεων ή θέσεων.

11 Responses to “TOP 100 OF THE 00s: 2. BLACK HOLE”

  1. xmmmm…kai hmoun sxedon sigouros oti h’ to Black Hole h’ to Jimmy Corrigan 8a htan sthn koryfh ths listas. as elpisw oti den einai to Lost Girls tou Alan Moore prwto gt 8a exw xasei pasa idea peri tou goustou twn syntaktwn tou Comicdom…

    By Yiannis on Dec 30 @15:42, 2009 | Reply
  2. Eγώ έχασα ήδη πάσα ιδέα…

  3. Opoia kai na einai h apopsh sou Aggele (kai sevasth) ena paramenei sigouro: ola ta comic tis listas, kai sigekrimena an theleis tou top 10, einai aristourghmata ths 9hs texnhs pou karthe komistas aksizei na exei diavasei kai na exei stin sylogh tou (asxetws seiras kai katatakshs). Sto katw katw an symfwnousame oloi den tha eixan nohma kai oi kritikes kai oi listes klp. kai gi’ayto prospathoume na exoume pollous syntaktes me polles apopseis gia na diatiroume mia poikilia goustwn kai anagnwsmatwn!

    @Yannis
    Ara epeses mesa! Kales epiloges btw! Oso gia to No1 kane ypomonh merikes wres…

    Kalh xronia se olous!

    By Γιάννης Κουρουμπακάλης on Dec 30 @17:52, 2009 | Reply
  4. egw pantws sto N.2, mesa epesa… gia na doume kai gia to 1…
    proswpika pshfizw Maus…

    By jizzlobber on Dec 30 @18:07, 2009 | Reply
  5. Nice pou epeses mesa jizzlobber! Apla to Maus einai twn 80’s an den kanw lathos…

    By Γιάννης Κουρουμπακάλης on Dec 30 @18:40, 2009 | Reply
  6. Το Black Hole είναι απλά ένα αριστούργημα ! Τρομακτικό, αγχωτικό και απίστευτα βαθύ, δεν υπάρχει περίπτωση να μη σε επηρρεάσει έντονα. Κατά τη γνώμη μου, αν αυτό είναι το νο.2, δεν υπάρχει νο.1 !

  7. Symfwnw apolyta curious_ape009! Apla min ksexnas oti h lista htan ousistika psifoforia twn syntaktwn mas opote h katarthsh ths, kata tin gnwmh mou, htan mia synarthsh tou popularity + quality tou ergou (dld yparxoun poly kala comics pou ta exeis diavasei apla giati ta exoun diavasei oloi, ara ta exeis akousei, kai yparxoun poly kala comics pou den exeis diavasei gt apla den ta ikseres h den peftoun mesa stis katigories pou sinithws diavazeis). An kai ola ta comics ths listas eixan ena minimum epipedo stin metavlith ths poiothtas gia na thewrithoun “aksies kyklofories twn 00’s” polla kerdisan edafos gt apla ta exoun diavasei h asxolhthei perissoteroi.
    Kata thn gnwmh mou panta tonizw!
    Opws kai na exei to eipa kai prin, asxetws katatakshs yparxoun diamantia mesa se ayth thn lista.

    By Γιάννης Κουρουμπακάλης on Dec 30 @19:39, 2009 | Reply
  8. γαμώτο εγώ νόμιζα ότι είχε ολοκληρωθεί σε τεύχη πριν το 2000 και γιαυτό δεν έβαλα το TP στη λίστα μου.. Άνετα έμπαινε στην τριάδα. Καλή επιλογή.

    By Cotsos on Dec 30 @20:32, 2009 | Reply
  9. @Cotsos Αν δεν κάνω κάποιο τρομερό λάθος ακριβώς τα μισά τεύχη του Black Hole (από το 7 ως το 12) κυκλοφόρησαν στα 00’s. Θα πρέπει να κοιτάξω τα τευχάκια μου για να το διαβεβαιώσω.

    @Aggelos zade… Ρωτώντας απλά από περιέργεια… Ο λόγος είναι το comic που φαντάζεσαι πως είναι στην πρώτη θέση ή αυτά που είναι στις υπόλοιπες 99; :)

    By Αριστείδης Κώτσης on Dec 30 @21:01, 2009 | Reply
  10. wx, exeis dikio giannh, to maus einai 80’s :P
    me sunepeire to olo 8ema me ta comics kai 3exasa oti milame mono gia 00’s!!!!!
    to black hole 3ekinhse 1995 kai teleiwse 2005, opote logiko na brisketai sthn lista!

    PS mhn 3exname oti prosfata kukloforhse kai sta ellhnika ;)

    By jizzlobber on Dec 31 @10:31, 2009 | Reply
  11. Πολύ σωστά τα λες κι εσύ Γιάννη, και δεν προσπαθώ να υποβαθμίσω την πολύ καλή δουλειά που κάνατε με τη λίστα. Απλώς βγάζω τα προσωπικά μου κολλήματα. For my behalf , Black Hole is no.1 ! ( Έχοντας πλέον δεί και ποιό είναι το no.1 της λίστας )

post a comment

advertisments Jemma Books and Comics Cosmic Realms Comic Strip